Σύμφωνα με την Πέμπτη Έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5), η ΙΨΔ χαρακτηρίζεται από Ιδεοληψίες — ακούσιες, ανεπιθύμητες, επαναλαμβανόμενες, παρεισφρητικές σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που προκαλούν έντονη δυσφορία — και Καταναγκασμούς, οι οποίοι περιλαμβάνουν σωματικές ή νοερές συμπεριφορές που το άτομο υιοθετεί για να ανακουφίσει προσωρινά τη δυσφορία που προκαλούν οι ιδεοληψίες (DSM-5, 2013).

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι πολλοί άνθρωποι έχουν καθημερινές συνήθειες ή μικρές ρουτίνες που μοιάζουν με τελετουργίες όπως να ευθυγραμμίζουν αντικείμενα, να διατηρούν έναν συγκεκριμένο τρόπο τακτοποίησης ή να προτιμούν να γίνονται τα πράγματα με συγκεκριμένη σειρά.

Αυτές οι συμπεριφορές, από μόνες τους, δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη ΙΨΔ. Ούτε σημαίνει ότι «είμαστε όλοι λίγο ψυχαναγκαστικοί» μια έκφραση που συχνά ακούγεται σε συζητήσεις μεταξύ φίλων ή στα μέσα ενημέρωσης. Τέτοιες δηλώσεις, αν και συχνά δεν γίνονται με κακή πρόθεση, διαιωνίζουν παρανοήσεις και ενισχύουν το στίγμα γύρω από μια διαταραχή που μπορεί να είναι εξαιρετικά εξουθενωτική για όσους την αντιμετωπίζουν.

Οι ουσιώδεις διαφορές στην περίπτωση της ΙΨΔ εντοπίζονται:
• στο έντονο επίπεδο δυσφορίας που βιώνει το άτομο εξαιτίας των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών.
• στη σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας σε βασικούς τομείς της ζωής, όπως η εργασία, οι κοινωνικές σχέσεις. ή η προσωπική φροντίδα.
• και στην μεγάλη χρονική διάρκεια των καταναγκασμών και των ιδεοληψιών που μπορεί να καταλαμβάνουν πάνω από μία ώρα την ημέρα και συχνά πολύ περισσότερο.
Η ΙΨΔ δεν έχει να κάνει με «αγάπη για την τάξη» ή «τελειομανία». Είναι μια νευροψυχιατρική διαταραχή που απαιτεί κατανόηση, έγκαιρη αναγνώριση και εξειδικευμένη θεραπεία.