Θεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ)
Η θεραπευτική αντιμετώπιση της ΙΨΔ βασίζεται κυρίως σε δύο επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις:
- Τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy – CBT), και πιο συγκεκριμένα στη μέθοδο Έκθεσης με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης – E.μΠ.A (Exposure and Response Prevention – ERP), η οποία θεωρείται η πιο αποτελεσματική ψυχολογική μέθοδος για την αντιμετώπιση της ΙΨΔ.
- Τη φαρμακευτική αγωγή, κυρίως με τη χρήση εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors – SSRIs).
Αυτές οι δύο θεραπευτικές επιλογές μπορούν να εφαρμοστούν είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό για την ΙΨΔ (International OCD Foundation – IOCDF), ο συνδυασμός της μεθόδου Ε.μΠ.A με φαρμακευτική αγωγή θεωρείται η πλέον ενδεδειγμένη προσέγγιση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις συνοδών διαταραχών ή όταν τα συμπτώματα είναι έντονης κλινικής βαρύτητας και επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η επιλογή, η χορήγηση και η παρακολούθηση της φαρμακευτικής αγωγής είναι αποκλειστική ευθύνη του/της ψυχιάτρου. Ο/η ψυχίατρος παρακολουθεί συστηματικά την πορεία του ατόμου, προσαρμόζει τη δοσολογία όπου χρειάζεται και αξιολογεί πιθανές παρενέργειες, με στόχο την ασφάλεια και την μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Για περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με την φαρμακευτική αγωγή της ΙΨΔ, μπορείτε να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα:
https://iocdf.org/ocd-treatment-guide/medication/
Πηγή: IOCDF, https://iocdf.org/ocd-treatment-guide/
Τί περιλαμβάνει η Έκθεση με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (Ε.μΠ.A);
Η Ε.μΠ.A περιλαμβάνει δυο εξίσου σημαντικά στάδια.
1ο Στάδιο: Έκθεση (Exposure)
Σε αυτό το στάδιο, το άτομο καλείται να εκτεθεί σταδιακά και συστηματικά σε ερεθίσματα (καταστάσεις, εικόνες, αντικείμενα, σκέψεις) που του προκαλούν έντονο άγχος, αμφιβολία ή δυσφορία.
2ο Στάδιο: Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (Response Prevention)
Ταυτόχρονα, το άτομο ενθαρρύνεται με την βοήθεια του θεραπευτή να απέχει από την εκτέλεση καταναγκασμών (είτε πρόκειται για σωματικές ενέργειες, είτε για νοερές τελετουργίες) που ενδεχόμενα χρησιμοποιεί για την ανακούφιση του άγχους που προκαλούν οι ιδεοληψίες. Με αυτόν τον τρόπο, το άτομο σταδιακά μαθαίνει να διαχειρίζεται τη δυσφορία που προκαλείται από τις ιδεοληψίες και εξοικειώνεται όλο και περισσότερο με την αποδοχή της αβεβαιότητας.
Παράδειγμα εφαρμογής Ε.μΠ.A σε ιδεοληψίες πρόκλησης βλάβης
Προκειμένου να γίνει πιο κατανοητή η θεραπευτική διαδικασία, παρακάτω περιγράφεται ένα παράδειγμα σταδιακής εφαρμογής της Ε.μΠ.A σε άτομα που βιώνουν ιδεοληψίες πρόκλησης βλάβης όπως ο επίμονος φόβος ότι μπορεί να βλάψουν κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο με τη χρήση αιχμηρών αντικειμένων, π.χ. μαχαιριών.
Στάδιο 1 – Έκθεση (Exposure): Η διαδικασία της έκθεσης ξεκινά με στόχους χαμηλής δυσκολίας. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα μπορεί να είναι η ανάγνωση λέξεων που σχετίζονται με μαχαίρια ή η παρακολούθηση οπτικού υλικού (εικόνων ή βίντεο) που περιλαμβάνει τέτοιου είδους αντικείμενα. Σε επόμενο στάδιο, το άτομο μπορεί να παραμείνει στον χώρο της κουζίνας όπου υπάρχουν μαχαίρια, χωρίς να τα αγγίζει, και σταδιακά να ενθαρρύνεται να τα πλησιάσει ή να τα κρατήσει για σύντομο χρονικό διάστημα παρουσία του θεραπευτή. Αργότερα, μεταξύ των θεραπευτικών στόχων μπορεί να περιλαμβάνεται η παραμονή σε χώρο με μαχαίρι χωρίς συνοδεία, καθώς και η επαφή με το αντικείμενο ενώ βρίσκεται παρόν κάποιο σημαντικό για το ίδιο το άτομο πρόσωπο.
Στάδιο 2 – Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (Response Prevention): Κατά το στάδιο αυτό, το άτομο ενθαρρύνεται να απέχει από τις καταναγκαστικές συμπεριφορές στις οποίες συνήθως καταφεύγει για να μειώσει την δυσφορία, οι οποίες όμως μακροπρόθεσμα συντηρούν τη διαταραχή. Συγκεκριμένα, το άτομο καλείται να μην απομακρύνει το μαχαίρι, να μην αναζητήσει διαβεβαιώσεις σχετικά με την ασφάλεια του χώρου, και να αποφύγει επαναλαμβανόμενες «ασφαλείς» σκέψεις ή συμπεριφορές που έχουν ως στόχο την ανακούφιση του από το άγχος.
Όπως προκύπτει και από το παραπάνω παράδειγμα, οι στόχοι της θεραπείας ακολουθούν μια πορεία προοδευτικής έκθεσης σε καταστάσεις αυξανόμενης δυσκολίας και καθορίζονται από κοινού μεταξύ θεραπευόμενου και θεραπευτή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η θεραπεία για την ΙΨΔ πραγματοποιείται μια ή δύο φορές την εβδομάδα, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου και τη φάση της θεραπευτικής διαδικασίας.
Πού λαμβάνει χώρα η θεραπεία;
Η θεραπεία δεν περιορίζεται απαραίτητα στο γραφείο των θεραπευτών. Πολλές παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν εκεί όπου εμφανίζονται οι δυσκολίες των θεραπευόμενων: στο σπίτι, στον χώρο εργασίας ή ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους, όταν αυτό κρίνεται θεραπευτικά σκόπιμο. Επιπλέον, υπάρχει η δυνατότητα οι συνεδρίες να γίνονται και διαδικτυακά, κάτι που είναι ιδιαίτερα βοηθητικό για άτομα που έχουν περιορισμένη πρόσβαση ή χρειάζονται περισσότερη ευελιξία.