Scrupulosity OCD – ΙΨΔ με Θρησκευτικό ή Ηθικό Περιεχόμενο

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) περιλαμβάνει υπότυπους που συχνά επικεντρώνονται σε τομείς της ζωής με ιδιαίτερη σημασία για το άτομο. Ένας από αυτούς αφορά ζητήματα θρησκευτικού και ηθικού περιεχομένου και χαρακτηρίζεται από επίμονες, ακούσιες και δυσάρεστες σκέψεις ή εικόνες (ιδεοληψίες) και από σωματικές ή νοερές συμπεριφορές  (καταναγκασμούς) που αποσκοπούν στην ανακούφιση του άγχους. Αυτή η μορφή ΙΨΔ μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα οποιασδήποτε θρησκευτικής ταυτότητας.

Σύμφωνα με κάποιες μελέτες, η θρησκεία είναι το πέμπτο πιο συχνό θέμα ιδεοληψιών μεταξύ ατόμων με ΙΨΔ, επηρεάζοντας περίπου το ένα τέταρτο έως το ένα τρίτο των πασχόντων (Foa & Kozak, 1995) και μπορεί να προκαλέσει σημαντική δυσλειτουργία στην προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή (Nelson et al., 2006). Αυτή η μορφή ΙΨΔ έχει επίσης συσχετιστεί σε ορισμένες έρευνες με δυσμενέστερα θεραπευτικά αποτελέσματα, πιθανώς λόγω ελλιπούς αναγνώρισης των συμπτωμάτων από κάποιους ειδικούς ή εξαιτίας ακούσιας ενίσχυσης των καταναγκασμών από τη θρησκευτική κοινότητα των πασχόντων (Huppert & Siev, 2010).

Ιδεοληψίες και Καταναγκασμοί

Τα άτομα με ιδεοληψίες θρησκευτικού/ηθικού περιεχομένου παρουσιάζουν ανεπιθύμητες, ενοχλητικές σκέψεις ή εικόνες που αφορούν την ηθική, τα Θεία ή άλλα θρησκευτικά πρόσωπα.

Συχνές ιδεοληψίες περιλαμβάνουν:

– ανεπιθύμητες σεξουαλικές εικόνες με αγίους ή ιερά πρόσωπα,

-έντονη αμφιβολία ότι έχουν διαπράξει «ασυγχώρητη αμαρτία»,

– φόβους ότι βλασφήμησαν ή δεν τήρησαν πιστά θρησκευτικούς κανόνες,

-φόβο ότι θα τιμωρηθούν από κάποια ανώτερη θεϊκή δύναμη.

Συνηθισμένοι καταναγκασμοί είναι:

-συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης από άλλους («μήπως αμάρτησα;», «μήπως πάω στην Κόλαση;»),

-επαναλαμβανόμενες προσευχές ή εξομολογήσεις,

-αποφυγή θρησκευτικών τόπων ή συμβόλων (π.χ. εκκλησία, σταυροί),

-αποφυγή βιβλίων ή ταινιών με θρησκευτικό περιεχόμενο.

Συχνά οι πάσχοντες ερμηνεύουν τις σκέψεις τους ως ηθικά ανεπίτρεπτες και θεωρούν ότι αν σκέφτηκαν κάτι βλάσφημο ή ανήθικο, είναι το ίδιο σαν να το έχουν πράξει. Αυτή η ερμηνεία αυξάνει το άγχος και εντείνει τους καταναγκασμούς.

Ενδεδειγμένη Θεραπεία

Η ενδεδειγμένη θεραπεία για αυτή τη μορφή ΙΨΔ είναι η Έκθεση με Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (ΕμΠα) σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Μέσω σταδιακής, ελεγχόμενης έκθεσης σε ερεθίσματα που προκαλούν φόβο χωρίς εκτέλεση καταναγκασμών, το άτομο μαθαίνει να ανέχεται την αβεβαιότητα και τη δυσφορία και μειώνεται σταδιακά η ανάγκη του για καταναγκασμούς. Για παράδειγμα, κάποιος που επαναλαμβάνει προσευχές έως ότου νιώσει ότι αυτό έχει γίνει «σωστά» ενθαρρύνεται να πει την προσευχή μόνο μια φορά ή να την πει με ένα μικρό, σκόπιμο «λάθος». Αρχικά αυτό προκαλεί δυσφορία, αλλά μακροπρόθεσμα μειώνει τα συμπτώματα της ΙΨΔ.

Συνεργασία με τη θρησκευτική κοινότητα

Η συνεργασία με άτομα της θρησκευτικής κοινότητας των πασχόντων (για παράδειγμα με έναν κληρικό) μπορεί να είναι χρήσιμη όταν γίνεται με προσοχή και δεν ενισχύει τους καταναγκασμούς (π.χ. επαναλαμβανόμενες εξομολογήσεις ως μέτρο προσωρινής ανακούφισης). Παράλληλα, η ευαισθησία του θεραπευτή προς τις θρησκευτικές αξίες των πασχόντων είναι κρίσιμης σημασίας.

Συμπερασματικά

Η ΙΨΔ με θρησκευτικό περιεχόμενο μπορεί να προκαλέσει σημαντικό ψυχικό πόνο, αλλά είναι αντιμετωπίσιμη. Με εξατομικευμένη, ευαίσθητη προς το θρησκευτικό πλαίσιο θεραπεία μέσω ΕμΠα και με φαρμακευτική υποστήριξη όπου χρειάζεται, τα περισσότερα άτομα μπορούν να μειώσουν αισθητά τη δυσφορία τους και να ανακτήσουν ποιότητα ζωής. Αν οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος της ημέρας ή επηρεάζουν τη λειτουργικότητά σας, αναζητήστε υποστήριξη από επαγγελματία με εμπειρία στην ΙΨΔ.

Βιβλιογραφικές Πηγές

Foa, E. B., & Kozak, M. J. (1995). DSM‑IV field trial: obsessive‑compulsive disorder. The American Journal of Psychiatry, 152, 90–96.

Huppert, J. D., & Siev, J. (2010). Treating scrupulosity in religious individuals using cognitive‑behavioral therapy. Cognitive and Behavioral Practice, 17, 382–392.

Nelson, E. A., Abramowitz, J. S., Whiteside, S. P., & Deacon, B. J. (2006). Scrupulosity in patients with obsessive‑compulsive disorder: relationship to clinical and cognitive phenomena. Journal of Anxiety Disorders, 20, 1071–1086.