Λιγότερο Γνωστές Μορφές ΙΨΔ

Ορισμένοι υπότυποι της ΙΨΔ είναι περισσότερο προβεβλημένοι στο ευρύ κοινό, ενώ άλλοι παραμένουν λιγότερο γνωστοί. Μερικοί μάλιστα αφορούν θεματικές με δύσκολο ή “ταμπού” περιεχόμενο, γεγονός που συχνά δυσκολεύει τα άτομα να τις μοιραστούν ακόμη και με ειδικούς ψυχικής υγείας, προκαλώντας έντονα συναισθήματα φόβου και ενοχής. Η ανάδειξη αυτών των θεμάτων είναι καθοριστική τόσο για την ενημέρωση των πασχόντων και του ευρύτερου κοινού όσο και για την εξάλειψη του στίγματος που τα συνοδεύει.

Sexual Orientation OCD (SO-OCD) – ΙΨΔ επικεντρωμένη στον σεξουαλικό προσανατολισμό

Το Sexual Orientation OCD είναι ένας υπότυπος της ΙΨΔ, κατά τον οποίο το άτομο βιώνει ιδεοληψίες σχετικά με τον σεξουαλικό του προσανατολισμό.

Οι σκέψεις αυτές έρχονται σε σύγκρουση με την πραγματική εικόνα που έχει το άτομο για την ταυτότητά του και προκαλούν έντονο άγχος. Προκειμένου να ανακουφιστεί από αυτή τη δυσφορία, το άτομο καταφεύγει σε καταναγκασμούς, όπως ο νοερός επανέλεγχος ή η αναζήτηση διαβεβαίωσης από τρίτους αναζητώντας μια “σίγουρη” απάντηση.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το SO-OCD μπορεί να επηρεάσει άτομα κάθε σεξουαλικού προσανατολισμού. Για παράδειγμα, ένα ετεροφυλόφιλο άτομο μπορεί να κατακλύζεται από ιδεοληψίες ότι είναι ομοφυλόφιλο, ενώ ένα ομοφυλόφιλο άτομο μπορεί να ανησυχεί έντονα ότι είναι ετεροφυλόφυλο. Κάποια παραδείγματα Ιδεοληψιών και Καταναγκασμών στο SO-OCD είναι τα ακόλουθα:

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στo SO–OCD

  • «Μήπως είμαι gay και το καταπιέζω;»
  • «Κι αν είμαι ετεροφυλόφυλος τελικά και απλώς νομίζω ότι είμαι gay;»
  • «Μήπως έχω πει ψέματα στον εαυτό μου ή στους άλλους για το ποιος/ποια είμαι;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο SO-OCD

  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από τρίτους, με ερωτήσεις όπως: «Πιστεύεις ότι φαίνομαι gay;»
  • Νοερή ανασκόπηση παρελθοντικών εμπειριών ή σχέσεων, σε μια προσπάθεια να εντοπιστούν “ενδείξεις” του πραγματικού σεξουαλικού προσανατολισμού.
  • Έκθεση σε φωτογραφίες ή βίντεο με στόχο τον έλεγχο της αντίδρασης: «Μου αρέσει αυτό που βλέπω; Τι νιώθω;»
  • Έλεγχος σωματικών αντιδράσεων, όπως παρατήρηση για την ύπαρξη σεξουαλικής διέγερσης .

ΙΨΔ σχετιζόμενη με αμφιβολίες για την ταυτότητα φύλου – Gender Identity OCD

Στο Gender Identity OCD, το άτομο έχει ιδεοληψίες γύρω από την ταυτότητα φύλου του. Οι σκέψεις αυτές είναι ανεπιθύμητες και δεν αντανακλούν την αντίληψη που έχει το άτομο για τον εαυτό του ενώ συνοδεύονται από έντονο άγχος, ενοχή ή αμφιβολία. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το Gender Identity OCD διαφέρει από τη φυσιολογική και υγιή διερεύνηση της ταυτότητας φύλου, καθώς στην ΙΨΔ, ο φαύλος κύκλος των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών δημιουργεί έντονη δυσφορία επηρεάζοντας σημαντικά την λειτουργικότητα των πασχόντων.

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο Gender Identity OCD

  • «Μήπως κατά βάθος θέλω να ανήκω σε άλλο φύλο και δεν το παραδέχομαι;»  
  •  «Κι αν κρύβω κάτι από τον εαυτό μου;»
  •  «Κι αν τόσο καιρό κοροϊδεύω τον εαυτό μου και τους άλλους;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο Gender Identity OCD

  • Συνεχής ανάλυση των σκέψεων, των συναισθημάτων ή σωματικών αντιδράσεων όταν το άτομο εκτίθεται σε ερεθίσματα που σχετίζονται με διαφορετικές ταυτότητες φύλου.
  • Διαρκής παρατήρηση ατόμων που ανήκουν σε διαφορετικά φύλα και αναζήτηση ομοιοτήτων ή διαφορών.
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από φίλους, συντρόφους, θεραπευτές για το αν οι σκέψεις ή οι συμπεριφορές του ατόμου υποδηλώνουν διαφορετική ταυτότητα φύλου. Για παράδειγμα «Σου φαίνομαι πραγματικά γυναίκα/άνδρας;», «Πιστεύεις ότι κρύβω κάτι από τον εαυτό μου;».
  • Εκτεταμένη χρήση διαδικτύου για αναζήτηση άρθρων, βίντεο ή προσωπικών μαρτυριών, με την ελπίδα να βρεθεί μια οριστική απάντηση.
  • Συστηματική αποφυγή συζητήσεων, μέσων ενημέρωσης ή κοινωνικών καταστάσεων που σχετίζονται με ζητήματα ταυτότητας φύλου.

Pedophilia OCD (P-OCD) - ΙΨΔ επικεντρωμένη στην παιδοφιλία

Το Pedophilia OCD (P-OCD) είναι ένας υπότυπος της ΙΨΔ, στον οποίο το άτομο βιώνει ιδεοληψίες που σχετίζονται με την παιδοφιλία. Οι σκέψεις αυτές αφορούν συνήθως τον φόβο μήπως το άτομο έλκεται σεξουαλικά από ανήλικα άτομα, ακόμα κι αν στην πραγματικότητα δεν έχει καμία τέτοια επιθυμία ή πρόθεση. Η παρουσία αυτών των σκέψεων προκαλεί έντονο άγχος, ενοχή, αηδία και ψυχική αναστάτωση, καθώς βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με τις ηθικές αξίες και τις επιθυμίες του ατόμου. Για τον λόγο αυτό χαρακτηρίζονται ως εγωδυστονικές, δηλαδή ξένες ως προς το σύστημα πεποιθήσεων και αξιών των πασχόντων.

 Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο P–OCD

  • «Μήπως ένιωσα έλξη όταν είδα αυτό το παιδί στον δρόμο;»
  • «Κι αν τελικά είμαι παιδόφιλος/η και δεν το γνωρίζω;»
  • «Αν κάνω κακό σε παιδί χωρίς να το θέλω;»
  • «Μήπως το βλέμμα μου καθώς άλλαζα την πάνα του μωρού ήταν ακατάλληλο;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο P-OCD

  • Αποφυγή επαφής με παιδιά ή χώρους όπου βρίσκονται (π.χ. σχολεία, πάρκα, ακόμα και οικογενειακές συναθροίσεις).
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από άλλους ότι δεν έχουν προβεί σε κάποια τέτοιου είδους πράξη.
  • Νοερός επανέλεγχος παρελθοντικών σκηνών ή σκέψεων για ενδείξεις πιθανής σεξουαλικής παρέκκλισης.

Relationship OCD (R-OCD) - ΙΨΔ εστιασμένη στις συντροφικές σχέσεις

Το Relationship OCD (R-OCD) αποτελεί έναν υπότυπο της ΙΨΔ, στον οποίο το άτομο βιώνει ιδεοληψίες σχετικά με τη φύση, την ποιότητα ή/και την καταλληλότητα μιας διαπροσωπικής σχέσης συντροφικής ή άλλης φύσεως. Οι ιδεοληψίες μπορεί να αφορούν, για παράδειγμα, το κατά πόσο αγαπά πραγματικά τον σύντροφό του/της, αν ο σύντροφος είναι «ο σωστός/ή», αν νιώθει «αρκετή» έλξη ή αν η σχέση έχει μέλλον.

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο R–OCD (που αφορούν συντροφικές σχέσεις)

  • «Κι αν δεν είμαι πραγματικά ερωτευμένος/η και απλώς το προσποιούμαι;»
  • «Κι αν δεν τον/την αγαπώ αληθινά;»
  • «Δεν νιώθω την ίδια “έλξη” κάθε μέρα. Μήπως δεν είμαι με το σωστό άτομο;»
  • «Δεν ένιωσα ενθουσιασμό όταν τον/την είδα σήμερα. Μήπως συτό σημαίνει κάτι για τη σχέση μας;»
  • «Κι αν δεν συγκινούμαι όταν μου λέει “σ’ αγαπώ”, τί σημαίνει αυτό;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο R–OCD (που αφορούν συντροφικές σχέσεις)

  • Σύγκριση της σχέσης με άλλες σχέσεις (πραγματικές ή φανταστικές): «Άλλοι νιώθουν πιο έντονα από εμένα;», «Στα social media φαίνονται πιο ερωτευμένοι…»
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από φίλους ή τον ίδιο τον σύντροφο: «Σου φαίνεται ότι είμαι καλά μαζί του/της;», «Πιστεύεις ότι η σχέση μας θα κρατήσει;»
  • Έλεγχος αντιδράσεων σε στιγμές οικειότητας (π.χ. φιλιά, αγκαλιές, σεξ): «Ένιωσα αρκετή έλξη;», «Μου άρεσε όσο θα έπρεπε;»
  • Συνεχής ενασχόληση με πληροφορίες στο διαδίκτυο για τις σχέσεις, τον έρωτα, ή για το τι σημαίνει να είσαι με το “σωστό” άτομο.

Εxistential OCD - ΙΨΔ σχετιζόμενη με υπαρξιακά ζητήματα

Το Existential OCD είναι ένας υπότυπος ΙΨΔ, κατά τον οποίο το άτομο βιώνει ιδεοληψίες που σχετίζονται με θεμελιώδη φιλοσοφικά ή υπαρξιακά ερωτήματα. Οι σκέψεις αυτές δεν βιώνονται ως απλή περιέργεια ή στοχασμός, αλλά συνοδεύονται από έντονη αγωνία, αμφιβολία και ανάγκη για βεβαιότητα.

Μια παραλλαγή του Existential OCD αφορά ιδεοληψίες που επικεντρώνονται στην αποπραγματοποίηση.

Σε αυτήν την εκδοχή, το άτομο βιώνει έντονες ιδεοληψίες γύρω από τη φύση της πραγματικότητας και έχει συχνά την αίσθηση ότι ο κόσμος μπορεί να μην είναι «αληθινός» και ότι ίσως ζει σε ένα όνειρο ή σε ψευδαίσθηση. Παράλληλα, υπάρχει και η μορφή που σχετίζεται με ιδεοληψίες αποπροσωποποίησης. Σε αυτήν την περίπτωση, το κέντρο της ανησυχίας είναι η αίσθηση αποσύνδεσης από τον ίδιο τον εαυτό.

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο Existential OCD 

  • «Ποιο είναι το νόημα της ζωής; Κι αν δεν υπάρχει, τότε γιατί να συνεχίσω;»
  • «Κι αν η πραγματικότητα δεν είναι αληθινή;»
  • «Κι αν ζούμε σε μια προσομοίωση ή όνειρο;»
  • «Κι αν τρελαθώ επειδή τίποτα δεν φαίνεται αληθινό;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο Existential OCD

  • Νοερή ανασκόπηση και ανάλυση των ίδιων ερωτημάτων ξανά και ξανά.
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από τρίτους σε ερωτήματα που αφορούν υπαρξιακά ζητήματα.
  • Αποφυγή θεμάτων που ενεργοποιούν υπαρξιακές σκέψεις (π.χ. ταινίες, βιβλία, φιλοσοφικές συζητήσεις).
  • Συχνή χρήση του διαδικτύου για απαντήσεις σε ερωτήματα όπως “ποιο είναι το νόημα της ζωής;” ή “τι είναι η πραγματικότητα;” κλπ.

ΙΨΔ εστιασμένη στις σωματικές λειτουργίες (Sensorimotor OCD)

Το Sensorimotor OCD είναι ένας λιγότερο γνωστός υπότυπος της ΙΨΔ, στον οποίο το άτομο παγιδεύεται σε μια υπερεστίαση σε αυτόματες, φυσιολογικές σωματικές λειτουργίες ή αισθήσεις. Κοινά παραδείγματα περιλαμβάνουν την αναπνοή, την κατάποση, τον ρυθμό της καρδιάς, το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων ή ακόμα και την επίγνωση συγκεκριμένων μελών του σώματος (π.χ. της γλώσσας μέσα στο στόμα).

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο Sensorimotor OCD

  • «Μήπως αναπνέω λάθος;»
  • «Αν παρατηρώ συνέχεια τους χτύπους της καρδιάς μου και τρελαθώ;»
  • «Δεν μπορώ να σταματήσω να προσέχω πότε ανοιγοκλείνω τα μάτια μου.»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο Sensorimotor OCD

  • Συνεχής σωματική παρακολούθηση: Επαναλαμβανόμενος έλεγχος της λειτουργίας (π.χ. αναπνοής, καρδιακού ρυθμού) για επιβεβαίωση της «σωστής» λειτουργίας ή ανίχνευση πιθανών προβλημάτων.
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από τρίτους ή μέσω διαδικτύου σχετικά με το αν η εμπειρία είναι φυσιολογική.
  • Αποφυγή καταστάσεων ή χώρων: Για παράδειγμα αποφυγή ήσυχων χώρων, χαλάρωσης ή κατάστασης ηρεμίας, όπου ενδέχεται να ενταθεί η προσοχή στις σωματικές λειτουργίες και αισθήσεις.

Suicidal OCD - ΙΨΔ εστιασμένη στην Αυτοκτονία

Ορισμένα άτομα με ΙΨΔ βιώνουν ακούσιες, παρεισφρητικές, επίμονες σκέψεις που σχετίζονται με την ιδέα του να βλάψουν τον εαυτό τους για παράδειγμα, φόβους μήπως αυτοκτονήσουν, παρόλο που στην πραγματικότητα δεν επιθυμούν κάτι τέτοιο. Στο Suicidal OCD, oι σκέψεις αυτές είναι εγωδυστονικές καθώς βιώνονται ως ανεπιθύμητες, τρομακτικές και δυσνόητες και οχι ως επιθυμία ή σχέδιο.

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο Suicidal OCD

  • «Κι αν χάσω τον έλεγχο και αυτοκτονήσω χωρίς να το θέλω;»
  • «Κι αν τρελαθώ ξαφνικά και κάνω κακό στον εαυτό μου;»
  • «Kι αν μου έρθει να πηδήξω από το μπαλκόνι;»
  • «Κι αν τελικά δεν αντέχω και κάνω κάτι κακό στον εαυτό μου, χωρίς προειδοποίηση; »

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο Suicidal OCD

  • Επαναλαμβανόμενη υπερανάλυση σκέψεων όπως «Θέλω πραγματικά να πεθάνω ή είναι απλώς μια σκέψη;»
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από οικείους ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε σχέση με την πιθανότητα αυτοκτονίας . Για παράδειγμα: «Φαίνεται να έχω αυτοκτονικές τάσεις;»,  «Πιστεύεις ότι είμαι επικίνδυνος για τον εαυτό μου;»
  • Εκτεταμένη αναζήτηση στο διαδίκτυο για διαφορές μεταξύ αυτοκτονικών σκέψεων και ΙΨΔ.
  • Αποφυγή επαφής με πιθανά μέσα αυτοκτονίας όπως μαχαίρια, φάρμακα, αιχμηρά αντικείμενα, μπαλκόνια, σχοινιά κ.ά.
  • Αποφυγή ερεθισμάτων που σχετίζονται με το περιεχόμενο των ιδεοληψιών. Για παράδειγμα ταινίες, σειρές, ειδήσεις ή εικόνες που απεικονίζουν αυτοκτονία ή αυτοτραυματισμό.

Scrupulosity OCD – ΙΨΔ με θρησκευτικό ή ηθικό περιεχόμενο

Μια μορφή ΙΨΔ μπορεί να εκδηλωθεί με θεματολογία που εστιάζει σε ζητήματα θρησκείας ή ηθικής. Η μορφή αυτή είναι γνωστή ως Scrupulosity OCD.
Στον συγκεκριμένο υπότυπο, οι ιδεοληψίες αφορούν παρεισφρητικές σκέψεις ή εικόνες που σχετίζονται με τη θρησκευτική πίστη ή την ηθική ακεραιότητα του ατόμου. Το άτομο συχνά βιώνει έντονο άγχος ή δυσφορία με τον φόβο ότι έχει διαπράξει μια σοβαρή αμαρτία ή ένα σημαντικό ηθικό παράπτωμα. Η παρουσία αυτών των ιδεοληψιών οδηγεί συχνά σε καταναγκασμούς που στοχεύουν στη μείωση της δυσφορίας. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το Scrupulosity OCD μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα ανεξάρτητα από τα θρησκευτικά τους πιστεύω.

Παραδείγματα Ιδεοληψιών στο Scrupulosity OCD

  • «Κι αν δεν προσευχήθηκα αρκετά και αυτό θεωρηθεί ασέβεια;»
  • «Κι αν ξέχασα να αναφέρω μια σημαντική αμαρτία στην εξομολόγηση;»
  • «Κι αν μια κακή σκέψη που μου ήρθε σημαίνει ότι πραγματικά είμαι κακός άνθρωπος;»
  • «Κι αν με μια λέξη ή πράξη μου πλήγωσα κάποιον χωρίς να το συνειδητοποιήσω;»

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο Scrupulosity OCD

  • Επαναλαμβανόμενη ή παρατεταμένη προσευχή.
  • Συχνές και λεπτομερείς εξομολογήσεις.
  • Συνεχής αναζήτηση διαβεβαίωσης από πνευματικούς, οικογένεια ή φίλους.
  • Νοερή «εξουδετέρωση» μέσω φράσεων ή προσευχών που επαναλαμβάνονται.
  • Αποφυγή καταστάσεων, συζητήσεων ή τόπων που ενδέχεται να προκαλέσουν θρησκευτικές ή ηθικές σκέψεις.
  • Επαναλαμβανόμενος νοερός επανέλεγχος για το αν μια σκέψη ή πράξη ήταν «σωστή» ή «ηθική».

Real Event OCD

Σε αυτόν τον υπότυπο ΙΨΔ το άτομο ασχολείται υπερβολικά με ένα περιστατικό που συνέβη στο παρελθόν (συχνά ασήμαντο ή αθώο για τους άλλους) και νιώθει την ανάγκη να το υπεραναλύσει από φόβο μήπως έχει προκαλέσει κάτι «κακό» ή «ανήθικο».

Παραδείγματα ιδεοληψιών στο Real Event OCD

  • «Μήπως είπα κάτι προσβλητικό εκείνη τη μέρα;»
  • «Αν η συμπεριφορά μου τότε δείχνει ότι είμαι ανήθικος;»
  • «Κι αν έχω ξεχάσει μια σημαντική λεπτομέρεια που αλλάζει τα πάντα;»

Παραδείγματα καταναγκασμών στο Real Event OCD

  • Νοητική επανάληψη του γεγονότος ξανά και ξανά.
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης από άλλους με σκοπό τον καθησυχασμό ότι δεν προέβη σε κάποια «άσχημη» πράξη π.χ. «Σου φάνηκα αγενής εκείνη τη φορά;»

OCD για τo OCD

Πρόκειται για έναν υπότυπο της ΙΨΔ, όπου το άτομο παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο αμφισβήτησης της ίδιας της διάγνωσης, της γνησιότητας των συμπτωμάτων του, ή ακόμα και της εγκυρότητας της θεραπείας που λαμβάνει. 

 

Παραδείγματα Συχνών Ιδεοληψιών στο OCD για το OCD

  • «Κι αν δεν έχω πραγματικά OCD;» 
  • «Μήπως απλώς το φαντάζομαι ή το προσποιούμαι;» 
  • «Τι γίνεται αν πρόκειται για άλλη διαταραχή που έχει παρερμηνευθεί ως OCD;» 
  • «Αν έχω OCD, γιατί δεν λειτουργεί η θεραπεία;» 

Παραδείγματα Καταναγκασμών στο OCD για το OCD

  • Συνεχής αναζήτηση διαβεβαίωσης από επαγγελματίες ή οικείους (π.χ. «Είναι σίγουρα OCD;»).
  • Διερεύνηση στο διαδίκτυο για διαγνωστικά κριτήρια που σχετίζονται με την ΙΨΔ.
  • Ανάλυση και σύγκριση συμπτωμάτων ή εμπειριών άλλων ατόμων με ΙΨΔ.