ΙΨΔ και Οικογένεια
Η ΙΨΔ δεν περιορίζεται μόνο στο άτομο που τη βιώνει. Συχνά επεκτείνει τις συνέπειές της και στην οικογένεια και στο άμεσο περιβάλλον του. Μέλη όπως σύντροφοι, γονείς ή αδέρφια μπορεί να νιώθουν σύγχυση και συναισθηματική κόπωση, όταν έρχονται αντιμέτωποι με συμπεριφορές που δεν κατανοούν ή δεν γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν.
Πώς «εισβάλλει» η ΙΨΔ στην οικογένεια;
Οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί συχνά οδηγούν σε εμπλοκή των μελών της οικογένειας σε συμπεριφορές που, αν και προέρχονται από φροντίδα, τελικά ενισχύουν τη διαταραχή. Αυτό το φαινόμενο αναφέρεται ως family accommodation (δυσλειτουργική προσαρμογή της οικογένειας στην ΙΨΔ) και μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους
τρόπους:
1) Παροχή διαβεβαιώσεων
Παράδειγμα: Ένας γονέας καθησυχάζει επανειλημμένα το παιδί του σχετικά με την ασφάλειά του («Είσαι ασφαλής, δεν θα συμβεί τίποτα κακό»).
2) Συμμετοχή σε καταναγκασμούς
Παράδειγμα: Ο/η σύντροφος αλλάζει ρούχα μόλις επιστρέψει στο σπίτι, επειδή το άτομο με ΙΨΔ απαιτεί συγκεκριμένους κανόνες καθαριότητας.
3) Αποφυγή καταστάσεων ή θεμάτων
Παράδειγμα: Η οικογένεια αποφεύγει να φέρνει επισκέπτες στο σπίτι για να μην ταράξει την ψυχική ηρεμία του μέλους με ΙΨΔ.
4) Προσαρμογή του οικογενειακού προγράμματος
Παράδειγμα: Καθυστερεί η αναχώρηση από το σπίτι γιατί το άτομο με ΙΨΔ επαναλαμβάνει τελετουργίες (π.χ. δέσιμο κορδονιών).
Αν και οι παραπάνω συμπεριφορές υιοθετούνται με καλή πρόθεση, στην πραγματικότητα ενισχύουν τον φαύλο κύκλο της διαταραχής και δυσκολεύουν τη θεραπεία.
Πώς επηρεάζει η ΙΨΔ τους οικείους;
Η ΙΨΔ δεν επιβαρύνει μόνο το άτομο που την αντιμετωπίζει, αλλά συχνά έχει άμεσο αντίκτυπο και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας καθώς μπορεί να προκαλέσει:
Έντονο και διαρκές άγχος για την τήρηση των άκαμπτων «κανόνων» που έχει θέσει το άτομο με ΙΨΔ.
Ενοχές ή ματαίωση επειδή δεν μπορούν να βοηθήσουν ή παραμελούν τις δικές τους ανάγκες.
Αίσθημα αδιεξόδου και δυσκολία στο να τεθούν όρια.
Προβλήματα στη μεταξύ τους σχέση (ένταση, συγκρούσεις, αποστασιοποίηση).
Πρακτικά προβλήματα στην καθημερινότητα, π.χ. καθυστερήσεις, απώλεια χρόνου, περιορισμένη κοινωνική ζωή.
Πώς μπορεί η οικογένεια να βοηθήσει ουσιαστικά;
Η οικογένεια μπορεί να γίνει πολύτιμος σύμμαχος στη θεραπεία, αποφεύγοντας συμπεριφορές που ενισχύουν την ΙΨΔ. Ακολουθούν πέντε βασικά βήματα που μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά:
1. Ενημέρωση και ψυχοεκπαίδευση
Η κατανόηση της φύσης της ΙΨΔ βοηθά την οικογένεια να:
- Διακρίνει τί ενισχύει τη διαταραχή.
- Κατανοεί και να επικοινωνεί καλύτερα με το άτομο που πάσχει.
2. Αναγνώριση της οικογενειακής προσαρμογής στην ΙΨΔ
Η παροχή διαβεβαιώσεων, η συμμετοχή σε καταναγκασμούς ή η προσαρμογή της καθημερινότητας τείνουν να διαιωνίζουν την ΙΨΔ. Με τη σωστή καθοδήγηση από ειδικό, η σταδιακή μείωση αυτών των συμπεριφορών είναι εφικτή και απαραίτητη.
3. Θέσπιση υποστηρικτικών αλλά σταθερών ορίων
Για παράδειγμα:
«Καταλαβαίνω ότι αυτή η σκέψη σε δυσκολεύει, αλλά δεν θα σου απαντήσω γιατί συμφωνήσαμε πως δεν θα απαντάω σε αυτές τις ερωτήσεις.»
Η συνέπεια και η ηρεμία στα όρια είναι καθοριστικής σημασίας.
4. Συμμετοχή στη θεραπευτική διαδικασία
Η παρουσία μέλους της οικογένειας σε επιλεγμένες συνεδρίες (όπου κρίνεται σκόπιμο) μπορεί να εκπαιδεύσει τα μέλη της οικογένειας σε έναν πιο κατάλληλο τρόπο υποστήριξης.
5. Φροντίδα των υπολοίπων μελών της οικογένειας
Η φροντίδα των οικείων του ατόμου που πάσχει από ΙΨΔ είναι εξίσου σημαντική. Προτείνεται:
- Ξεκούραση και προσωπικός χρόνος.
- Αναζήτηση υποστήριξης από ειδικό.
- Οριοθέτηση με ενσυναίσθηση και κατανόηση.
Η ΙΨΔ είναι μια σύνθετη και συχνά εξουθενωτική διαταραχή, που επηρεάζει τόσο τους πάσχοντες όσο και το περιβάλλον τους. Μια ενημερωμένη, συναισθηματικά διαθέσιμη και σταθερή οικογένεια, μπορεί να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στην εξέλιξη της θεραπείας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής όλων των μελών.