Στίγμα, Προκαταλήψεις και Στερεότυπα γύρω από την ΙΨΔ

Η ΙΨΔ αποτελεί μια διαταραχή που συχνά παρανοείται και υποτιμάται. Συχνά παρουσιάζεται μέσα από λανθασμένα στερεότυπα ή  περιγραφές που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα όπως «τελειομανία» ή «αγάπη για την καθαριότητα», παραβλέποντας τη σοβαρότητα και την ψυχική εξουθένωση που μπορεί να προκαλέσει. Το κοινωνικό στίγμα, σε συνδυασμό με την έλλειψη ενημέρωσης, οδηγεί συχνά τα άτομα με ΙΨΔ και το περιβάλλον τους σε σιωπή, απομόνωση και καθυστερημένη αναζήτηση βοήθειας.

Η φύση της διαταραχής και η παρερμηνεία της από το κοινωνικό περιβάλλον

Η ΙΨΔ χαρακτηρίζεται συχνά από πράξεις που ενδεχομένως φαίνονται περίεργες ή «παράλογες» σε όσους δεν γνωρίζουν την κατάσταση —όπως για παράδειγμα το να περνά κάποιος οδηγός επανειλημμένα από το ίδιο σημείο για να βεβαιωθεί ότι δεν έχει προκαλέσει τον θάνατο κάποιου πεζού, ή το να ελέγχει κάποιος συνεχώς αν έχει σβήσει τη φωτιά στην κουζίνα. Είναι συχνό φαινόμενο όλες αυτές οι συμπεριφορές να ερμηνεύονται από το περιβάλλον ως ανεξήγητες, υπερβολικές και αλλοπρόσαλλες.

Αυτή η έλλειψη κατανόησης οδηγεί συχνά σε κοινωνικό στιγματισμό, αποδοκιμασία ή περιθωριοποίηση των ατόμων με ΙΨΔ. Οι ίδιοι οι πάσχοντες σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τον εαυτό τους από την απόρριψη ή την κριτική διστάζουν να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους, περιορίζουν τις κοινωνικές τους σχέσεις και αποφεύγουν να αναζητήσουν βοήθεια.

Η κοινωνική απόσυρση αυτή δεν προέρχεται μόνο από το άτομο που πάσχει, αλλά επηρεάζει και το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον. Όπως αναφέρουν οι Ociskova et al. (2013), το στίγμα δεν επιβαρύνει αποκλειστικά τους πάσχοντες, αλλά και τα μέλη της οικογένειάς τους, τα οποία ενδέχεται να επιλέξουν να κρατήσουν μυστική τη διάγνωση για να προστατευτούν από πιθανή κοινωνική απόρριψη ή αρνητική κριτική.

Κοινωνική απομόνωση και συνέπειες

Η τάση για αποφυγή και απόσυρση στερεί από τα άτομα με ΙΨΔ πολύτιμη στήριξη από το περιβάλλον τους. Η απομάκρυνση από ομάδες και ανθρώπους που θα μπορούσαν να προσφέρουν κατανόηση, ανακούφιση και βοήθεια, οδηγεί σε μεγαλύτερη μοναξιά και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη δύσκολη προσπάθεια διαχείρισης της διαταραχής.

Το στίγμα της φαρμακευτικής αγωγής

Ένας πρόσθετος παράγοντας στίγματος αφορά τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Παρόλο που τα φάρμακα (όπως οι SSRIs) αποτελούν αποδεδειγμένα αποτελεσματική θεραπευτική παρέμβαση για την ΙΨΔ, πολλοί πάσχοντες αισθάνονται ντροπή, αμφιβολία ή φόβο μπροστά στην ιδέα της φαρμακοθεραπείας, ειδικά όταν βιώνουν πίεση από ένα περιβάλλον που θεωρεί τα φάρμακα ένδειξη “αδυναμίας” ή “τρέλας” (Kranke et al., 2010). Αυτά τα στερεότυπα μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστερημένη ή μη αναζήτηση βοήθειας, με αποτέλεσμα την επιδείνωση των συμπτωμάτων και την παράταση της δυσφορίας.

Πώς αντιμετωπίζεται το στίγμα;

Η καταπολέμηση του στίγματος γύρω από την ΙΨΔ απαιτεί μια πολυεπίπεδη προσέγγιση, που περιλαμβάνει:

– Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, ώστε να αποδομηθούν οι μύθοι και οι παρανοήσεις γύρω από τη φύση της διαταραχής.

– Ενίσχυση της ψυχοεκπαίδευσης για πάσχοντες και οικογένειες, ώστε να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα και να κατανοούν ότι δεν είναι μόνοι.

– Δημόσιο και ανοιχτό διάλογο χωρίς προκαταλήψεις για θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία.

Η ΙΨΔ είναι μια δύσκολη, αλλά αντιμετωπίσιμη διαταραχή, ιδίως όταν υπάρχει έγκαιρη παρέμβαση και κοινωνική αποδοχή. Η εξάλειψη του στίγματος είναι κρίσιμη όχι μόνο για την πρόσβαση στη θεραπεία, αλλά και για την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που ζουν με αυτήν και των οικογενειών τους.

Πηγές:

Ociskova, M., Prasko, J., Cerna, M., Jelenova, D., Kamaradova, D., Latalova, K., & Sedlackova, Z. (2013). Obsessive compulsive disorder and stigmatization. Activitas Nervosa Superior Rediviva, 55, 19-26

Kranke, D., Floersch, J., Townsend, L., & Munson, M. (2010). Stigma experience among adolescents taking psychiatric medication. Children and Youth Services Review, 32(4), 496–505. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2009.11.002